top of page

Uchyłki jelita a dieta. Co jeść, a czego unikać przy chorobie uchyłkowej jelita grubego

10 lis
8 minut(y) czytania

Choroba uchyłkowa jelita grubego często budzi wiele pytań dotyczących diety. Czy trzeba unikać orzechów, pestek i nasion? Czy błonnik zawsze jest wskazany? Odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, czy choroba przebiega bezobjawowo, czy występuje zaostrzenie lub ostre zapalenie uchyłków. Obejrzyj nasz FILM na ten temat


Czym jest choroba uchyłkowa jelita grubego?

Uchyłki to niewielkie uwypuklenia ściany jelita grubego, najczęściej występujące w obrębie esicy. Ich obecność określamy jako uchyłkowatość jelita grubego.

Samo występowanie uchyłków nie oznacza jeszcze choroby – większość osób nie odczuwa żadnych dolegliwości i dowiaduje się o ich obecności przypadkowo, np. podczas kolonoskopii.

U części pacjentów mogą jednak pojawić się przewlekłe lub nawracające bóle brzucha, najczęściej w lewym dolnym dole brzucha, wzdęcia, zaparcia lub biegunki. W przypadku ostrego zapalenia uchyłków mogą dodatkowo wystąpić gorączka, nudności i nasilony ból brzucha.

Dlaczego to rozróżnienie jest ważne? Ponieważ dieta podczas ostrego zapalenia uchyłków wygląda zupełnie inaczej niż sposób żywienia zalecany po ustąpieniu stanu zapalnego.


Dieta w chorobie uchyłkowej - najważniejsze zasady

Nie istnieje jedna dieta odpowiednia dla wszystkich osób z uchyłkami. Zalecenia zależą przede wszystkim od aktualnego stanu klinicznego.

Możemy wyróżnić dwa podstawowe okresy:

  • Ostre zapalenie uchyłków – czasowe dostosowanie konsystencji i ilości błonnika do nasilenia objawów oraz tolerancji pacjenta.

  • Okres po wyciszeniu zapalenia – stopniowe rozszerzanie diety i powrót do różnorodnego sposobu żywienia, bogatego w błonnik.

W przypadku bezobjawowej uchyłkowatości nie ma potrzeby stosowania specjalnej diety eliminacyjnej. Zaleca się natomiast zdrowy, zbilansowany sposób żywienia, odpowiednią podaż błonnika i aktywność fizyczną.


1. Dieta podczas ostrego zapalenia uchyłków – co można jeść?

W ostrym zapaleniu uchyłków, szczególnie jeśli występuje ból brzucha i nasilone dolegliwości, czasowo może być konieczne zastosowanie diety płynnej lub półpłynnej.

Jej celem jest poprawa tolerancji przyjmowanych pokarmów i ograniczenie dolegliwości w okresie zaostrzenia.

W zależności od stanu pacjenta i zaleceń lekarza można wykorzystać:

  • kleiki ryżowe,

  • biały ryż,

  • jasne pieczywo,

  • delikatne zupy i kremy,

  • gotowaną marchew,

  • ziemniaki bez skórki,

  • gotowane, delikatne warzywa,

  • chude mięso i ryby,

  • jogurty naturalne, jeśli są dobrze tolerowane.

Wraz z ustępowaniem objawów należy stopniowo rozszerzać dietę, wracając do bardziej różnorodnych posiłków. Ważne, aby nie przedłużać niepotrzebnie diety płynnej ani nie ograniczać jedzenia przez długi czas. Dostępne dowody dotyczące optymalnego sposobu żywienia w ostrej fazie są ograniczone, dlatego postępowanie powinno być indywidualizowane.

Uwaga: ostre zapalenie uchyłków wymaga oceny lekarskiej. W przypadku powikłanego zapalenia, np. z ropniem lub perforacją, konieczne może być leczenie szpitalne. Nie należy samodzielnie leczyć takiego stanu dietą.


2. Dieta po ustąpieniu zapalenia – jak zapobiegać nawrotom?

To właśnie w tym okresie szczególnie istotne staje się zwiększenie różnorodności diety i odpowiedniej podaży błonnika. Badania wskazują, że sposób żywienia oparty na produktach roślinnych, pełnoziarnistych produktach zbożowych, warzywach i owocach wiąże się z niższym ryzykiem rozwoju choroby uchyłkowej.

Warto regularnie uwzględniać w jadłospisie:

  • warzywa, zarówno gotowane, jak i surowe, zgodnie z tolerancją,

  • owoce, np. kiwi, jagody, maliny, jabłka,

  • płatki owsiane i kasze,

  • pieczywo pełnoziarniste,

  • nasiona i orzechy,

  • rośliny strączkowe,

  • ryby i drób.

Nie ma potrzeby stosowania przez całe życie diety lekkostrawnej ani eliminowania wszystkich produktów, które zawierają drobne nasiona czy twardsze fragmenty.

Ważne jest natomiast stopniowe zwiększanie ilości błonnika, szczególnie u osób, które dotychczas spożywały go niewiele. Zbyt gwałtowne zwiększenie podaży może nasilić wzdęcia i dyskomfort jelitowy.

Potrzebujesz pomocy w ułożeniu diety przy chorobie uchyłkowej?

Jeśli zmagasz się z chorobą uchyłkową, masz za sobą epizod zapalenia uchyłków lub nie wiesz, jak bezpiecznie rozszerzać dietę, warto skonsultować sposób żywienia indywidualnie.

Podczas konsultacji możemy przeanalizować Twój dotychczasowy jadłospis, dolegliwości jelitowe, tolerancję produktów oraz wyniki badań, a następnie opracować zalecenia dopasowane do aktualnego etapu choroby.

Wizyta u dietetyka klinicznego

Zapraszam na konsultację dietetyczną online lub stacjonarnie we Wrocławiu.


Błonnik a choroba uchyłkowa – ile należy go spożywać?

Jednym z najważniejszych elementów, na które warto zwrócić uwagę, komponując dietę przy chorobie uchyłkowej, jest odpowiednia podaż błonnika pokarmowego. Jego odpowiednia ilość wpływa na objętość stolca, pasaż jelitowy oraz funkcjonowanie mikrobioty jelitowej.

Szczególnie interesujące są wyniki metaanalizy Aune i wsp. z 2020 roku, obejmującej ponad 865 000 uczestników i ponad 19 000 przypadków choroby uchyłkowej.

Badacze zaobserwowali zależność pomiędzy wyższym spożyciem błonnika a niższym ryzykiem rozwoju choroby.

Ryzyko choroby uchyłkowej a błonnik

W porównaniu ze spożyciem około 7,5 g błonnika dziennie:

  • przy spożyciu 20 g/dobę ryzyko było niższe o około 23%,

  • przy spożyciu 30 g/dobę ryzyko było niższe o około 41%,

  • przy spożyciu 40 g/dobę ryzyko było niższe o około 58%.

Są to dane z badań obserwacyjnych, dlatego nie oznaczają, że samo zwiększenie błonnika gwarantuje uniknięcie choroby. Pokazują jednak istotną zależność między sposobem żywienia a ryzykiem jej występowania.

W praktyce warto dążyć do podaży około 30 g błonnika dziennie, a u osób dobrze tolerujących większe ilości można rozważyć 35–40 g.


Dlaczego błonnik może działać ochronnie?

Możemy wskazać kilka potencjalnych mechanizmów:

1. Wpływa na objętość stolca

Błonnik wiąże wodę i zwiększa objętość treści jelitowej. Może to ułatwiać wypróżnianie.

2. Wpływa na pasaż jelitowy

Odpowiednia ilość błonnika może wspierać prawidłowe przesuwanie treści pokarmowej przez jelito grube.


3. Wspiera mikrobiotę jelitową

Błonnik stanowi substrat dla bakterii jelitowych. W procesie fermentacji powstają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), m.in. maślan, propionian i octan.

Maślan stanowi ważne źródło energii dla komórek nabłonka jelita grubego i uczestniczy w utrzymaniu prawidłowej bariery jelitowej.


4. Może pośrednio wspierać utrzymanie prawidłowej masy ciała

Produkty bogate w błonnik zwiększają sytość i mogą ułatwiać kontrolowanie apetytu. Ma to znaczenie, ponieważ otyłość, szczególnie trzewna, jest jednym z czynników ryzyka choroby uchyłkowej.


Orzechy, pestki i nasiona przy chorobie uchyłkowej – czy naprawdę trzeba ich unikać?

To jeden z najczęściej powtarzanych mitów dotyczących choroby uchyłkowej.

Przez wiele lat pacjentom zalecano unikanie orzechów, pestek, nasion, kukurydzy i popcornu. Uważano, że drobne fragmenty tych produktów mogą przedostawać się do uchyłków, zalegać w nich i mechanicznie wywoływać stan zapalny.

Obecnie wiemy, że nie ma wystarczających dowodów naukowych potwierdzających taką zależność.


Co wykazały badania naukowe?

Jednym z najważniejszych badań w tym zakresie jest praca Strate i wsp. z 2008 roku, opublikowana w czasopiśmie JAMA.

Badacze przeanalizowali dane prawie 50 000 mężczyzn, których obserwowano przez 18 lat. Oceniano, czy spożywanie orzechów, kukurydzy i popcornu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zapalenia uchyłków oraz krwawienia z uchyłków.


Wyniki były bardzo interesujące:

  • nie wykazano zwiększonego ryzyka zapalenia uchyłków związanego ze spożywaniem orzechów,

  • spożywanie orzechów i popcornu wiązało się nawet z niższym ryzykiem zapalenia uchyłków,

  • nie stwierdzono związku między spożyciem orzechów, kukurydzy lub popcornu a krwawieniem z uchyłków.

Również aktualne zalecenia American Gastroenterological Association (AGA) i innych towarzystw naukowych nie rekomendują rutynowego eliminowania tych produktów u osób z niepowikłaną chorobą uchyłkową.


Czyli można jeść orzechy i pestki?

Tak! Jeśli choroba jest w okresie remisji lub występuje bezobjawowa uchyłkowatość, nie ma podstaw do rutynowego eliminowania:

  • orzechów włoskich, laskowych i migdałów,

  • pestek dyni i słonecznika,

  • siemienia lnianego i nasion chia,

  • sezamu,

  • maku,

  • popcornu,

  • owoców zawierających drobne pestki.

Oczywiście ilość i forma podania powinny uwzględniać indywidualną tolerancję przewodu pokarmowego.

W ostrej fazie zapalenia sposób żywienia może wymagać czasowego ograniczenia takich produktów ze względu na konsystencję diety i tolerancję pacjenta. Nie jest to jednak uzasadnienie do ich trwałego wykluczania.

Wniosek: sama obecność uchyłków nie jest wskazaniem do eliminacji orzechów, pestek i nasion.


Czerwone mięso a choroba uchyłkowa – co warto ograniczyć?

Kolejnym elementem, na który warto zwrócić uwagę, jest spożycie czerwonego i przetworzonego mięsa. Badania obserwacyjne wskazują, że większe spożycie czerwonego mięsa może wiązać się z wyższym ryzykiem rozwoju choroby uchyłkowej.

Warto zatem częściej wybierać:

  • ryby,

  • drób,

  • tofu,

  • soczewicę i inne rośliny strączkowe,

  • inne roślinne źródła białka.

Nie oznacza to konieczności całkowitego wyeliminowania czerwonego mięsa, ale warto ograniczyć jego ilość i zadbać o większy udział produktów roślinnych w codziennej diecie. Warto również ograniczać spożycie mięsa przetworzonego, np. parówek, kiełbas i wędlin.


Styl życia a ryzyko zapalenia uchyłków

Dieta to nie jedyny czynnik, który ma znaczenie. W profilaktyce choroby uchyłkowej istotne są również codzienne nawyki.

Warto zadbać o:

  • regularną aktywność fizyczną,

  • utrzymanie prawidłowej masy ciała,

  • niepalenie tytoniu,

  • ograniczenie czerwonego i przetworzonego mięsa,

  • odpowiednią podaż błonnika,

  • unikanie regularnego stosowania NLPZ, jeśli nie są konieczne i lekarz może zaproponować alternatywę.

!Nie należy samodzielnie odstawiać leków przeciwzapalnych ani innych leków zaleconych przez lekarza.


Czy probiotyki pomagają w chorobie uchyłkowej?

Mikrobiota jelitowa może uczestniczyć w mechanizmach związanych z rozwojem choroby uchyłkowej. Z tego względu probiotyki są przedmiotem badań jako potencjalne wsparcie postępowania u wybranych pacjentów. Warto jednak rozróżnić dwie sytuacje.

Objawowa niepowikłana choroba uchyłkowa (SUDD)

W niektórych badaniach oceniano m.in. szczepy Lactobacillus casei DG oraz Lactobacillus reuteri ATCC PTA 4659. Obserwowano potencjalne korzyści dotyczące nasilenia bólu i innych objawów.


Ostre zapalenie uchyłków i zapobieganie jego nawrotom

Tutaj sytuacja wygląda inaczej. Nie ma wystarczających dowodów, aby zalecać rutynową probiotykoterapię jako sposób zapobiegania nawrotom ostrego zapalenia uchyłków.

Ważne jest również to, że badania dotyczące konkretnych szczepów i określonych postaci choroby nie mogą być automatycznie odnoszone do wszystkich pacjentów.

Dlatego probiotyków nie należy traktować jako podstawowego elementu leczenia choroby uchyłkowej. Ewentualne zastosowanie powinno być rozpatrywane indywidualnie.


Podsumowanie – jaka dieta przy chorobie uchyłkowej?

Choroba uchyłkowa nie oznacza konieczności stosowania przez całe życie restrykcyjnej diety lekkostrawnej ani eliminowania orzechów, pestek i nasion.

Najważniejsze jest dostosowanie sposobu żywienia do aktualnego etapu choroby.

W okresie ostrego zapalenia może być konieczne czasowe ograniczenie błonnika i zastosowanie diety płynnej lub półpłynnej. Po ustąpieniu objawów warto stopniowo rozszerzać jadłospis i wracać do różnorodnej diety.

Najważniejsze zalecenia żywieniowe to:

  • dążenie do podaży około 30 g błonnika dziennie, jeśli jest dobrze tolerowany,

  • regularne spożywanie warzyw, owoców i produktów pełnoziarnistych,

  • uwzględnianie orzechów, pestek i nasion,

  • ograniczenie czerwonego i przetworzonego mięsa,

  • dbanie o odpowiednią podaż płynów,

  • regularna aktywność fizyczna i utrzymywanie prawidłowej masy ciała.

Celem nie jest eliminowanie kolejnych produktów, ale stworzenie możliwie różnorodnej diety, która wspiera prawidłowe funkcjonowanie jelit.


Bibliografia – wybrane publikacje naukowe

  1. Aune D, Sen A, Norat T, Riboli E. Dietary fibre intake and the risk of diverticular disease: a systematic review and meta-analysis of prospective studies. Eur J Nutr. 2020;59(2):421–432.

  2. Peery AF, Shaukat A, Strate LL. AGA Clinical Practice Update on Medical Management of Colonic Diverticulitis: Expert Review. Gastroenterology. 2021;160(3):906–911.

  3. Strate LL, Liu YL, Syngal S, Aldoori WH, Giovannucci EL. Nut, corn, and popcorn consumption and the incidence of diverticular disease. JAMA. 2008;300(8):907–914.

  4. Carabotti M, Falangone F, Cuomo R, Annibale B. Role of Dietary Habits in the Prevention of Diverticular Disease Complications: A Systematic Review. Nutrients. 2021;13(4):1288.

  5. Bailey J, Dattani S, Jennings A. Diverticular Disease: Rapid Evidence Review. Am Fam Physician. 2022;106(2):150–156.

  6. Voniatis C, Csupor T, Szijártó A. Are Nuts Safe in Diverticulosis? A Mixed-Methods Systematic Review of Available Evidence. Nutrients. 2025;17(13):2122.

  7. Tursi A i wsp. Global guidelines on diverticular disease of the colon: the Fiesole Consensus report. Gut. 2025. doi:10.1136/gutjnl-2025-336902.

  8. American College of Gastroenterology. ACG Clinical Guideline: Colonic Diverticulitis. 2026.


FAQ - Najczęściej zadawane pytania

Czy przy uchyłkach jelita grubego trzeba stosować dietę lekkostrawną?

Nie zawsze. W okresie bezobjawowym lub remisji zaleca się dietę bogatą w błonnik, opartą na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych i nasionach roślin strączkowych – z uwzględnieniem indywidualnej tolerancji. Dieta lekkostrawna może być wskazana czasowo podczas zaostrzenia objawów lub ostrego zapalenia uchyłków, zgodnie z zaleceniami lekarza.

Tak. Nie ma wystarczających dowodów na to, że orzechy, pestki czy nasiona zwiększają ryzyko zapalenia uchyłków. Nie ma więc potrzeby rutynowego eliminowania ich z diety. Warto jednak uwzględnić indywidualną tolerancję przewodu pokarmowego.

W okresie bezobjawowym warto stopniowo zwiększać podaż błonnika, dążąc do około 30 g dziennie, jeśli jest dobrze tolerowany. Dobrymi źródłami są warzywa, owoce, płatki owsiane, kasze, pieczywo pełnoziarniste i rośliny strączkowe. Ilość błonnika należy dostosować do objawów i tolerancji.

Tak, w okresie bezobjawowym produkty pełnoziarniste mogą być ważnym elementem diety. Dostarczają błonnika, który zwiększa objętość stolca i wspiera prawidłową pracę jelit. Warto wprowadzać je stopniowo, obserwując reakcję organizmu.

Nie ma jednej listy produktów zakazanych dla wszystkich osób z uchyłkami. Nie ma również podstaw do rutynowego wykluczania orzechów, pestek czy kukurydzy. Warto natomiast ograniczać duże ilości czerwonego i przetworzonego mięsa oraz żywność charakterystyczną dla zachodniego modelu żywienia, a dietę opierać na produktach roślinnych.




 
 
 

Komentarze


bottom of page